Bibliotheca Lindiana

Wojciech Kriegseisen

"Między radykalizmem a lojalizmem”. Samuel Bogumił Linde jako działacz ewangelicki w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim"


Urodzony w 1771 r. w Toruniu i tam pobierający początkowe nauki a potem (od 1789 r.) studiujący i wykładający na uniwersytecie w Lipsku Samuel Bogumił Linde z polską rzeczywistością zetknął się najpierw w wyjątkowych, jeśli nie tragicznych nawet okolicznościach. W 1793 r. zetknął się bowiem w Saksonii z przebywającymi tam w charakterze politycznych emigrantów działaczami polskiego stronnictwa konstytucyjnego, którzy znaleźli się tam po przegranej z Rosją wojnie w obronie Konstytucji 3 Maja. Wrogowie panującego ówcześnie w Polsce regime'u targowickiego i kontrolującej go  Rosji powierzyli Lindemu przekład na język niemiecki rozliczeniowego, skierowanego nie tylko przeciw targowicy, ale i Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu manifestu "O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja".

Kontakty z przywódcami emigracji - Julianem Ursynem Niemcewiczem, Hugonem Kołłątajem, Ignacym i Stanisławem Potockimi, czy Franciszkiem Ksawerym Dmochowskim określić musiały młodemu uczonemu perspektywę widzenia spraw polskich na najbliższe lata. Także powrót do Polski, który - być może nieprzypadkowo - zbiegł się z wybuchem powstania kościuszkowskiego, pobyt w Krakowie i Warszawie w czerwcu 1794 r., mogły owa radykalną perspektywę tylko utrwalić. Wiemy, że w trakcie pobytu w zrewoltowanej Warszawie Linde obracać się miał w kręgu zwolenników Hugona Kołłątaja i radykalnych działaczy rewolucyjnych. W różnych biografiach Lindego powtarza się nawet informacja, że brał on udział w zamieszkach czerwcowych w Warszawie a nawet uczestniczyć miał w ulicznych egzekucjach, tzw. wieszaniach czerwcowych.

Jednak trzeba pamiętać, że - jak to stwierdził już Jerzy Michalski w biogramie Lindego opublikowanym w Polskim Słowniku Biograficznym - informacja o udziale uczonego filologa w owych "wieszaniach czerwcowych" opiera się na wzmiance, która "zapisana została późno (Lelewel) i nie bez tendencji". Jakąż jednak tendencję reprezentować miał w epoce Królestwa Polskiego Joachim Lelewel, o pokolenie młodszy uczony historyk i bibliograf? Dlaczego powtarzał tendencyjne plotki odnoszące się do kompromitujących starszego kolegę wydarzeń sprzed kilkudziesięciu lat?

Odpowiedź wydaje się prosta. Tak jak emigracyjni zwolennicy Konstytucji 3 Maja w 1793 r. szukali winnych klęski i oskarżali Stanisława Augusta Poniatowskiego, tak zaangażowany w patriotyczną konspirację i powstanie listopadowe Lelewel szukał winnych klęski wśród ówczesnych, przeciwnych akcji powstańczej, lojalistów. Tym ostatnim zwolennicy "rewolucyi" szczególnie chętnie przypisywali mniej czy bardziej prawdziwe, ale mogące ich skompromitować w oczach władz lub opinii publicznej, "grzeszki" radykalnej młodości. Życie i działalność Samuela Bogumiła Lindego rozciągnięte pomiędzy epoką powstania kościuszkowskiego a "nocą paskiewiczowską" obfitować musiało w wybory i decyzje, które w zmienionych okolicznościach stać się mogły obiektem łatwej krytyki. Sytuacji uczonego nie ułatwiało też jego pochodzenie i wyznanie, które - szczególnie w ostatnim okresie życia - coraz mocniej separowało go od pogrążającego się w obskurantyzmie społeczeństwa polskiego.

Przedmiotem szczegółowych rozważań w referacie będzie więc znaczenie, jakie dla zmian w postawie politycznej i obywatelskiej Samuela Bogumiła Lindego w pierwszej połowie XIX w. miało jego luterańskie wyznanie oraz udział we władzach kościelnych ewangelickich w Królestwie Polskim a przede wszystkim sprawa Generalnego Konsystorza Wyznań Ewangelickich w latach 1828-1837.

 
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Copyright © 2017 Open Source Matters. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Joomla! jest wolnym oprogramowaniem dostępnym na licencji GNU GPL.
Joomla free themes, blog website hosting.